U SKLADU SA MESTOM I VREMENOM

Među novijim umetničkim kolonijama koje imaju izgleda da opstanu, zahvaljujući u prvom redu proverenim vrednostima umetnika što ih okupljaju, jednako kao i
mestu njihovog okupljanja i rada, izdvojili bismo Likovnu koloniju “HILANDAR” . Doduše, Kolonija je počela sa radom nedavno, 2003 i to godinu uoči katastro falnog požara. Dosada su umetnici tri puta za redom pohodili Hilandar i Svetu Goru. Organizator Kolonije ing. Radosav Čvorović i njen pokrovitelj STR Dućan iz Lazarevca su poslu pristupili veoma ambiciozno. Potpuno svesni obaveza što im određuje samo mesto okupljanja, kako visokim stvaralačkim ciljevima tako i njihovom osobenošću koja proističe iz odnosa prema tradiciji i prirodi pravoslavlja,
oni su se opredeli za praksom potvrđene umetnike čije
se delo odlikuje jasno pro filisanim estetičkim nazorima.

Otac Kirilo sa slikarima na ulazu u manastir

Već iz suhoparnih statističkih podataka koji kazuju da su
u radu Kolonije, tokom tri minule godine, učestvovala
ravno osamnaestorica umetnika, od čega su četvorica bili svake godine, druga četvorica dva puta a ostali po jedanput, moguće je doneti određene zaključke. To znači da se okosnica vrednosti dosadašnjeg rada Kolonije
sadrži u delima slikara Aleksandra Lukovića-Lukijana (1924), Branka Miljuša (1936), Ratka Lalića (1944), Javora Rašajskog (1946), odnosno, Dušana Otaševića (1940), Jovana Rakihića (1944), Milana Staševića (1946)
i Milana Miletića (1950). NJihovo delo i delovanje
zapaženo upotpunjavaju radovima: Slavoljub Čvorović (1934), Miroljub Đorđević (1935), Vladimir Janković (1952), Rajko Popivoda (1953), Milutin Dragojlović
(1953), Stanko Zečević (1954), Milija Belić (1954),
Vasa Dolovački (1960), Momčilo Macanović (1966) i Dragan Hajrović (1970).

Naravno, u pročelju Kolonije po svemu, po značaju minulog rada i stečenom ugledu, stoji Luković . Svestan da je kao ličnost i umetnik formiran na duhovnim premisama Sartrovog egzistencijalizma i Joneskovog teatra apsurda, čija se angažovano kritička i često oporo satirična priroda
u celosti opire svetotainstvu ikopisa i živopisa, on u Hilandaru mudro pribegava građenju kompozicije u dva plana. Prednji je izveden u duhu njegovog poimanja realizma, ali bez uobičajene ironije ili sarkazma, dok je zadnji plan sveden na armaturu razgolićenog crteža koji celini dela obezbeđuje duhu pravoslavlju prerko potrebnu transcedentalnost i spiritualnost.

Poput Lukovića i Miljuš nalazi uspešna rešenja kojima, ne praveći bilo kave bitne ustupke zahtevima manstirskog života a istodobno vodeći računa da se o njih ne ogreši, ostaje privržen svojoj čvrsto uobličenoj i dosledno negovanoj likovnoj poetici. Zapravo, ostaje privržen onim plastičnim vrednostima što ga celinom dela, svejedno da li je u pitanju gra fika, slikarstvo ili mozaik, stavljaju u maticu srpske istorije umetnosti druge polovine XX i prvih godina trećeg milenijuma.

U vinogradu

Dela druge dvojice umetnika, gotovo vršnjaka Lalića i Rašajskog , koji su učestvovala u radu svih minulih Kolonija, uprkos bitno različitih estetički pogleda na biće slikarstva, imaju i nešto zajedničko. Obojica nastoje i uspevaju, po pravilu e fektno i upečatljivo, da kroz opšte i zbirno istaknu osobenosti individualnog i pojedničanog. Laliću pri tome osnovu pruža nepogrešiva likovna materijalizacija biljnog a Rašajskom životinjskog sveta, u prvom redu ptica. Pleni, prosto opčiwava, njihova spremnost i spretnost da bez otklona od bitnih vrednosti po kojima se njihov minuli likovni opus identi fikuje, unošenjem odgovarajućih detalja, nenametljivo realizuju istinske omaže gostoprimljivoj srpskoj duhovnoj svetinji, manastiru Hilandaru.

Mada formalne razlike u stvaralačkom postupku, pre
svega u načinu izražavanja i upotrebi plastičnih sredstava četvorice umetnika što su dosad dva puta bili učesnici Kolonije, Otaševića , Rakihića , Staševića i Miletića , izgledaju ogromne i nepremostive, ipak nije tako. Naime, svi oni delu pristupaju sa punom svešću da je svet onakav kakvim ga oni vide i predstavljaju, odnosno da je
umetnička istina važnija od istine prirode. Tako Otaševićeve rukotvorine, retko slike, češće objekti, instalacije i katkad svojevrsne scenogra fije, nisu drugo nego njegov aktivan i aktuelan dijalog sa istorijom umetnosti, nasleđem i kulturnom baštinom. U tom smislu njegov boravak u Hilandaru predstavljao je samo jedan stvaralčki podsticaj više na već izgrađenom i mnogim uspesima popločanom putu.

Slično Otaševiću i boravak dvojice vrlih likovnih pedagoga
u Hiladaru, Rakihića i Staševića , bio je tek podsticaj više na njihovom utabanom stvaralačkom putu. Bez ostatka zaokupljeni pikturalnim vrednostima, izazovima čiste slikarske materije, spremni da u svakom času drže pod punom racionalnom kontrolom svoje duboko emotivne naravi, obojica na najbolji način demonstriraju postupak kojim se od prirode i prirodnog kao polazišta stiže do umetnosti i umetničkog kao ciljanog ishodišta. Ovde bi valjalo napomenuti da na njihovom tragu, posebno vidno na tragu Staševića , ostaje kao slikar i mladi Hajrović. Razumljivo, formiran u duhu postmodernih ideja i shvatanja, on pravi oekivan i preko potreban korak dalje.

Nasuprot wima, Miletić insistira na realističkom odnosu prema prirodi i materiji. Ipak, izražajna sredstva koja
koristi i njegov odnos prema njima u daljem stvaralačkom procesu bivaju sve manje realni. Prostor i materija, uprkos hiperrealističkom prividu, u njegovom slikarstvu deluju
više meta fizički i oniristički nego stvarno. Po tim odlikama on je bliži duhu ikone i naravi ikonopisca nego biću slike
i prirodi slikara.

Celivanje moštiju

Sasvim na tragu Miletićevih estetičkih nazora, nalazi se i slikarstvo Dol ovačk og , Dragojlovića i Macanovića.
Za sve njih realnost i njoj primeren realistički i katkad hiperrealistički slikarski postupak koji neguju, ne predstavqaju cilj već su samo sredstvo kojim se ostvaruje nadumni i nadtelesni, metarelan, dakle transcedentalan odnos prema prirodi. Stoga istina njihove slike, vođena postupkom ikonpisca, nadrasta prostu istinu prirode i obrađenog motiva.

Slično njima, srodni po pristupu, shvatanjima i plastičnoj realizaciji sopstvenih estetičkih ideja i shvatanja, stoje zrele slikaralačke ličnosti poput likovnog pedagoga, gra fičara i slikara Čvorovića , zatim Đorđevića Jankovića i donekle Belića . NJihov pristup slici počiva na besprekornom poznavanju osnovnih zakona umetnosti, tačnoj, sigurnoj i gipkoj armaturi crteža, skladnim bojenim odnosima, pikturalnoj sočnosti, ubedljivoj materijalizaciji, uravnoteženoj kompoziciji i, gotovo, opredmećenoj emotivnoj zasićenosti, kakvim u tekućem srpskom
likovnom stvaralaštvu jedva da ima premca.

Blago po strani od većine učesnika Kolonije stilski i
tehnički, našli bi se delima Zečević i Popivoda . Istini za volju, usamljeni vajar Popivoda se na najbolji mogući
način uklopio u slikarsku većinu. Opredeljujući se za rad u naglašeno plitkom reqe fu čija je struktura u svakom pogledu (počev od motiva koji asocira na geometrijski ornamenat crkvenih ornata i zidnih dekoracija, do
skladnog ritmovanja svetlo tamnih površina i, čak, korišćenja bojenih e fekata patine) bliska onoj vrsti slike i slikarstva čiju stilsku suštinu određuje plemenita težnja, bliska duhu prvoslavlja, da se minimumom sredstava ostvari maksimum izražajnosti.

Činjenica da se Zečević od samih stvaralačkih početaka opredelio za onu vrstu slikarstva u kojem se na izrazito čulan, emotivan i raspričan način prepliću nadrealno i realno, san i java, mašta i stvarnost, neminovno ga kao učesnika Likovne kolonije Hilanadar postavlja ne mesto koje se nalazi najudaljenije od bića i duha pravoslavlja. S druge strane, upravo visoke vrednosti njegovog krajnje senzibilnog crteža i osvedočeno majstorstvo u slikanju materije, predstavljaju vrline koje mu određuju vidno
mesto u istoriji savrmeneg srpske umetnosti.

Dakle, ukratko, ako su organizatori Likovne kolonije Hilandar nastojali da okupe i stvaralački motivišu
umetnike koji će za sobom ostaviti dela kadra da prođu gusto sito vremena i budu trajna ostavština za budućnost, onda su očito u tome uspeli.

Nikola Kusovac